Stres ve Yeme Davranışı Arasındaki İlişki
Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır; tıbbi tanı ve tedavinin yerini tutmaz. Sağlık durumunuzla ilgili kararlar için doktorunuza danışın.
Kısa yanıt: Stres bazı kişilerde iştahı azaltırken, birçok kişide özellikle tatlı ve yağlı yiyeceklere yönelik isteği artırabilir. Kronik stres, uyku düzenini ve öğün saatlerini de bozarak yeme davranışını dolaylı olarak etkiler.
Bilimsel açıklama
Stres, beynin ödül sistemini etkileyerek lezzetli ve enerji yoğun yiyeceklere yönelimi artırabilir (Adam ve Epel, 2007).
Duyguların yeme üzerindeki etkisi kişiden kişiye değişir; bazı kişiler stresle daha az, bazıları daha fazla yer (Macht, 2008).
Yetersiz uyku açlık hissini artırabilir (Spiegel ve ark., 2004).
Günlük yaşamdan bir örnek
Yoğun bir proje haftasında öğle yemeğini atlıyor, akşam eve geldiğinizde yorgun ve gergin halde hazır yiyeceklere yöneliyorsunuz. Hem stres hem de uzun açlık bu seçimi kolaylaştırıyor.
Nurdan Balakçı'nın yaklaşımı
Nurdan Balakçı'nın yaklaşımında stresli dönemlerde beslenme planı daha da katılaştırılmaz; tam tersine sadeleştirilir. Önce düzenli öğünler ve uyku korunur.
Yeme isteği geldiğinde kısa bir durak, isteğin açlıktan mı yoksa gerginlikten mi geldiğini anlamaya yardımcı olur.
Kendinize sorabileceğiniz sorular
- Stresli günlerde öğün düzenim nasıl değişiyor?
- Gerginliği hissettiğim anda bedenim ne istiyor?
- Yemek dışında beni rahatlatan üç şey nedir?
Uygulanabilir öneriler
- Yoğun günler için önceden hazırlanmış basit öğün seçenekleri bulundurun.
- Gün içinde 2–3 dakikalık nefes ya da yürüyüş araları planlayın.
- Uyku saatinizi mümkün olduğunca sabit tutun.
Ne zaman destek alınmalı?
Yeme ataklarınız sıklaştıysa, yemekten sonra kusma, aşırı egzersiz ya da uzun süre aç kalma gibi telafi davranışları varsa veya yemekle ilgili düşünceler gününüzü belirgin şekilde etkiliyorsa bir hekim ya da yeme davranışları konusunda deneyimli bir ruh sağlığı uzmanından değerlendirme isteyin.
Bilimsel kaynaklar
- Adam TC, Epel ES. Stress, eating and the reward system. Physiology & Behavior, 2007
- Macht M. How emotions affect eating: a five-way model. Appetite, 2008
- Spiegel K ve ark. Sleep curtailment in healthy young men is associated with decreased leptin levels, elevated ghrelin levels, and increased hunger and appetite. Annals of Internal Medicine, 2004
