Ödül olarak yemek kullanmak alışkanlığa dönüşür mü?
Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır; tıbbi tanı ve tedavinin yerini tutmaz. Sağlık durumunuzla ilgili kararlar için doktorunuza danışın.
Kısa yanıt: Evet, dönüşebilir. Zor bir günün ardından ya da bir başarıdan sonra yemekle ödüllendirmek tekrarlandıkça "iyi hissetmek = yemek" bağlantısı güçlenir. Bu bağlantı çoğu zaman çocukluktaki deneyimlere de dayanır. Ara sıra keyif için yemek doğaldır; sorun, ödülün tek yolunun yemek olmasıdır.
Bilimsel açıklama
Aynı durumda tekrarlanan davranışlar zamanla otomatikleşir ve alışkanlığa dönüşür (Lally ve ark., 2010; Gardner, Lally ve Wardle, 2012).
Stres ve ödül sistemi arasındaki ilişki, zor anlarda lezzetli yiyeceklerin daha çekici görünmesini açıklamaya yardımcı olur (Adam ve Epel, 2007).
Günlük yaşamdan bir örnek
Her yoğun haftanın cuma akşamını büyük bir paket dondurmayla "hak ettim" diyerek bitiriyorsunuz. Zamanla cuma geldiğinde açlık olmadan da bu isteğin otomatik geldiğini fark ediyorsunuz.
Nurdan Balakçı'nın yaklaşımı
Nurdan Balakçı'nın yaklaşımında amaç yemeğin keyfini ortadan kaldırmak değil, ödül seçeneklerini çoğaltmaktır. Tatlı bir ödül olabilir; ama tek ödül olmamalıdır.
Beslenme Kimliği çalışmalarında "ben bunu hak ettim" cümlesinin nereden geldiği ve hangi ihtiyacı karşıladığı incelenir.
Kendinize sorabileceğiniz sorular
- Kendimi en çok hangi durumlarda yemekle ödüllendiriyorum?
- Bu ödülden sonra kendimi nasıl hissediyorum?
- Bana iyi gelen yemek dışı üç ödül nedir?
Uygulanabilir öneriler
- Yemek dışı bir ödül listesi hazırlayın: sevdiğiniz bir dizi, banyo, kitap, arkadaşla buluşma.
- Ödül olarak yemek seçtiğinizde onu oturarak, tabakta ve keyifle yiyin.
- Ödülü planlayın; ani ve otomatik olmaktan çıkarın.
Ne zaman destek alınmalı?
Yeme ataklarınız sıklaştıysa, yemekten sonra kusma, aşırı egzersiz ya da uzun süre aç kalma gibi telafi davranışları varsa veya yemekle ilgili düşünceler gününüzü belirgin şekilde etkiliyorsa bir hekim ya da yeme davranışları konusunda deneyimli bir ruh sağlığı uzmanından değerlendirme isteyin.
Bilimsel kaynaklar
- Lally P ve ark. How are habits formed: modelling habit formation in the real world. European Journal of Social Psychology, 2010
- Gardner B, Lally P, Wardle J. Making health habitual: the psychology of habit-formation and general practice. British Journal of General Practice, 2012
- Adam TC, Epel ES. Stress, eating and the reward system. Physiology & Behavior, 2007
