Karar anında otomatik davranışlar nasıl fark edilir?

Yazan: · İlk yayın: 19 Kasım 2026 · Son güncelleme: 19 Kasım 2026

Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır; tıbbi tanı ve tedavinin yerini tutmaz. Sağlık durumunuzla ilgili kararlar için doktorunuza danışın.

Kısa yanıt: Gün içindeki yemek kararlarımızın önemli bir kısmı otomatik olarak, üzerinde düşünmeden gerçekleşir. Otomatik davranışları fark etmenin ilk adımı, karar anlarını tanımak ve bu anlara kısa bir durak eklemektir. Bu durak, alışkanlıkla değil seçimle hareket etme şansı verir.

Bilimsel açıklama

Alışkanlıklar belirli bağlamlara bağlı otomatik tepkilerdir; bağlamı fark etmek ve değiştirmek alışkanlığı değiştirmenin yollarından biridir (Gardner, Lally ve Wardle, 2012).

Öz düzenleme becerileri, davranış değişikliğinin uzun vadede sürdürülmesiyle ilişkilidir (Teixeira ve ark., 2015).

Günlük yaşamdan bir örnek

Her sabah işe giderken aynı fırının önünden geçiyor ve neredeyse düşünmeden poğaça alıyorsunuz. Bir gün kendinize "şu an aç mıyım?" diye sorduğunuzda aslında evde kahvaltı yaptığınızı hatırlıyorsunuz.

Nurdan Balakçı'nın yaklaşımı

Karar Anı, Nurdan Balakçı'nın danışmanlık ve eğitim çerçevesindeki dört yaklaşımdan biridir. Amaç her kararı kontrol etmek değil, en sık tekrarlanan otomatik anları fark etmektir.

Plus Online Diyet'teki çalışmalarda kişi kendi karar anlarını not eder ve her biri için küçük bir alternatif planlar.

Kendinize sorabileceğiniz sorular

  • Gün içinde düşünmeden yemek yediğim üç an hangileri?
  • Bu anlardan önce ne oluyor?
  • Bu anlara nasıl kısa bir durak ekleyebilirim?

Uygulanabilir öneriler

  • Bir gün boyunca düşünmeden yaptığınız yeme davranışlarını not edin.
  • En sık tekrarlanan anı seçin ve önceden bir plan yapın: "Fırının önünden geçersem su içerim."
  • Karar anında üç nefes alın ve kendinize açlığınızı sorun.

Ne zaman destek alınmalı?

Yeme ataklarınız sıklaştıysa, yemekten sonra kusma, aşırı egzersiz ya da uzun süre aç kalma gibi telafi davranışları varsa veya yemekle ilgili düşünceler gününüzü belirgin şekilde etkiliyorsa bir hekim ya da yeme davranışları konusunda deneyimli bir ruh sağlığı uzmanından değerlendirme isteyin.

Bilimsel kaynaklar

  1. Gardner B, Lally P, Wardle J. Making health habitual: the psychology of habit-formation and general practice. British Journal of General Practice, 2012
  2. Teixeira PJ ve ark. Successful behavior change in obesity interventions in adults: a systematic review of self-regulation mediators. BMC Medicine, 2015
  3. Lally P ve ark. How are habits formed: modelling habit formation in the real world. European Journal of Social Psychology, 2010

İlgili içerikler